Hagelkruisplein Tilburg
Het Hagelkruisplein ligt in Tilburg, ten noorden van de Prunusstraat, tussen de Boomstraat en de Beukenstraat. De naam is ontleend aan het zogenaamde hagelkruis dat ooit stond op de samenkomst van enkele wegen in de akkers van de Schijf, ongeveer op de plaats waar de Elzenstraat in de Boomstraat uitkomt. Op de kaart van D. Zijnen uit 1760 is de naam Hagelkruis vermeld op de plek waar zes landwegen samenkomen, waaronder De Vlasstraat en het Corvelsche Kerkpad.
Historie van het hagelkruis
Hagelkruisen stonden vaak op de uithoeken van parochies of gemeenten. Tijdens de kruisdagen, de drie dagen voorafgaand aan Hemelvaartsdag, fungeerden deze kruisen als halteplaats of keerpunt voor processies. Het Tilburgse hagelkruis was in 1631 de locatie waar tijdens de Cruysdagen het Sermoen werd gehouden. De meeste Noordbrabantse hagelkruisen waren van steen, maar het enige nog bestaande stenen hagelkruis in Nederland staat in de Hoog Akkers te Aarle-Rixtel en stamt vermoedelijk uit de vroege middeleeuwen.
Of het Tilburgse hagelkruis ooit van steen was, is onbekend. Tussen 1562 en 1564 werd hout gebruikt om een hagelkruis op te richten ter bescherming tegen slecht weer. Vermoedelijk werd dit kruis later vervangen, want in de archieven komen eerdere vermeldingen uit 1523 en 1531 voor. In het Quohier van den hondertsten perining uit 1569 wordt gesproken over een loopenssaet erffs waar het Hagelcruijs stond, dat niet werd bebouwd of beplant.
Gebruik en eigendom
W. Knippenberg beschrijft het gebruik van het uitdelen van broden aan armen bij de kruisdagen. De akker rondom het hagelkruis was lange tijd eigendom van de H.Geest Armen. In 1778 wordt gesproken over het Hagelkruis op den steenen Paal. De kadasterkaart van 1832 noemt deze locatie Tiendpaal, mogelijk een vervanging van het houten hagelkruis door een stenen paal aan het eind van de 18e eeuw.
