De Vereniging Natuurmonumenten is sinds 1905 actief in Nederland met als doel het behoud en beheer van natuurgebieden. De organisatie koopt natuurterreinen aan, beheert deze en beschermt het bijbehorende cultureel erfgoed. Het eerste aangekochte natuurgebied was het Naardermeer in 1906, dat sindsdien symbool staat voor de start van natuurbescherming in Nederland.
Natuurmonumenten zet zich in voor het behoud en herstel van natuur en landschap, het verbeteren van water-, bodem- en luchtkwaliteit, en het beschermen van stiltegebieden. Daarnaast stimuleert de vereniging bewustwording bij mensen over hun verantwoordelijkheid voor de natuur. Het beheer omvat meer dan 112.000 hectare natuur en bijna 3000 gebouwen, waaronder vele monumenten. Ook is Natuurmonumenten betrokken bij projecten als de aanleg van de Marker Wadden.
De vereniging is opgericht na verzet tegen de demping van het Naardermeer door Jac. P. Thijsse en medestanders. Op 22 april 1905 werd de vereniging officieel opgericht met als eerste doel het aankopen en beheren van natuurmonumenten. Door het uitgeven van obligatieleningen en steun van donateurs kon het Naardermeer in 1906 worden aangekocht. In de daaropvolgende jaren breidde Natuurmonumenten het bezit uit met bos- en heideterreinen, waaronder belangrijke gebieden in Noord-Brabant rond Oisterwijk.
Natuurmonumenten heeft anno 2024 ruim 870.000 leden en donateurs, waarvan 95.000 jeugdleden. De leden worden vertegenwoordigd door een ledenraad, die het beleid van de vereniging mede bepaalt. Het hoofdkantoor is centraal gevestigd in Amersfoort. De organisatie blijft zich inzetten voor de bescherming van Nederlandse natuur, met aandacht voor ecologie, cultuurhistorie en recreatie, zodat mens en natuur in balans kunnen blijven.
Door de jaren heen heeft Natuurmonumenten bewezen een toonaangevende natuurbeschermingsorganisatie te zijn, met een duidelijke focus op behoud, herstel en educatie.